De Filosofische Boekwijzer

In deze bundel ontvouwen zich innerlijke dialogen die de grenzen van denken, taal en bewustzijn radicaal onderzoeken. Twee stemmen – analytisch en reflectief – articuleren een polyfone stroom van gedachten, conjecturen en observaties, waarin werkelijkheid en simulatie, intern en extern, steeds opnieuw op elkaar botsen. Catastrofes, anomalieën en existentiële blackouts dienen niet slechts als dramatische effecten, maar als heuristische instrumenten: zij onthullen de fragiele structuur van het zelf, de inherente ambiguïteit van kennis, en de voortdurende spanning tussen coherentie en desintegratie. Door de lens van filosofische reflectie op artificiële intelligentie, meervoudige perspectieven en menselijke creatie, stelt deze bundel vragen over verantwoordelijkheid, onvolledige kennis, en de manier waarop het bewustzijn – menselijk of machinaal – betekenis construeert. De dialogen laten zien hoe complexiteit en onzekerheid niet falen zijn, maar fundamentele voorwaarden voor denken en scheppen. Lezers worden uitgenodigd om actief te navigeren in een veld van polyfone stemmen, paradoxen en fluctuaties van perceptie.

Ultraviolet Denken – Filosofie aan de rand van het waarneembare van René Oudeweg is een prikkelend en oorspronkelijk filosofisch werk dat zich beweegt op het grensvlak van perceptie, metafysica en esthetica. In een reeks essayistische verkenningen onderzoekt Oudeweg hoe betekenis ontstaat niet in vaste concepten, maar in de dynamische spanning tussen licht en duisternis, zichtbaarheid en het onzichtbare. Vertrekkend vanuit het oervraagstuk van licht en donker, ontvouwt het boek een rijk denkkader waarin klassieke tegenstellingen worden herzien als relationele processen. Het prisma fungeert daarbij als centrale metafoor: een instrument dat de ogenschijnlijke eenheid van de werkelijkheid uiteenlegt in een spectrum van mogelijke betekenissen. Tegelijk wijst de auteur op de grenzen van dit denken, via het concept van het “extreem violet” – datgene wat buiten onze directe waarneming valt, maar toch bepalend is voor wat wij kunnen kennen. Met de introductie van luminologie – een originele filosofische discipline waarin licht en kleur worden opgevat als dragers van betekenis – biedt Oudeweg een vernieuwend perspectief op kennis en ervaring.

Wat betekent het als een samenleving in crisis verkeert? Welke rol hebben individuele denkers, maatschappelijke bewegingen en politieke partijen daarbij? Hoe valt de opkomst van charismatische eenlingen te verklaren? En is er ook een uitweg uit de crisis?De Italiaanse marxist Antonio Gramsci (1891-1937) was de belangrijkste stem van verzet tijdens het Italiaanse fascisme van een eeuw geleden. Het regime van Benito Mussolini probeerde hem monddood te maken en zette hem jarenlang achter de tralies. Maar Gramsci liet zich niet het zwijgen opleggen en schreef in de gevangenis een baanbrekende reeks notities over filosofie, politiek en cultuur die nog altijd actueel zijn. Gramsci liet zien hoe macht werkt in de moderne wereld.Met de hedendaagse heropleving van fascisme krijgt Gramsci’s stem opnieuw weerklank. De liberale orde die lange tijd dominant was, verkeert in crisis. Ook nu verliezen bestaande ideeen en instituties hun legitimiteit, en ontstaat er een machtsvacuum waarin charismatische leiders hun kans schoon zien. En ook nu kan iedereen bijdragen aan de strijd om een alternatief.

Waarom vechten mannen? Waarom houden vrouwen de dubbele seksuele moraal mee in stand? Wijst femicide werkelijk op vrouwenhaat? En waarom kiezen meisjes in gendergelijke landen minder vaak voor exacte wetenschappen? In haar columns voor De Standaard behandelt filosofe Griet Vandermassen deze en verwante thema’s. Het genderdebat wordt volgens haar meer gevoerd met ideologische dan met wetenschappelijke argumenten. Steeds vaker krijgen we politiek gemotiveerde onwaarheden voorgeschoteld

Deze filosofische gids daagt je uit om je geestkracht te versterken door middel van oefeningen in dankbaarheid, verbeelding en speelsheid. Verandering begint klein – genadig zijn voor jezelf, in gesprek gaan met je andersdenkende oom of een nestkast ophangen. Nu de mensheid voor de grootste uitdagingen ooit staat, zullen optimistische ideeën en acties ons vooruithelpen

In Op weg naar het heden behandelt Lemaire een grote verscheidenheid aan onderwerpen, soms ook die buiten zijn vakgebied. Hij snijdt eveneens actuele problemen aan, zoals de oorlog in Oekraïne en Gaza. Hoewel hij pessimistisch is gestemd vanwege de verontrustende toestand van de wereld en het laatste hoofdstuk over de dood handelt, is zijn boek alles bij elkaar toch een ode aan het leven

Na een ogenschijnlijk onschuldig auto-ongeluk raakt Renoir verstrikt in het Nederlandse GGZ-systeem. Wat begint als een incident zonder slachtoffers, groeit uit tot een allesbepalend traject van diagnoses, medicatie en juridische dwang. Al snel wordt hij niet langer gezien als iemand die iets is overkomen, maar als iemand die iets ís: patiënt. In een wereld van zorgmachtigingen, forensische klinieken en goedbedoelde behandelingen ontdekt Renoir dat zijn eigen ervaring steeds minder gewicht krijgt. Niet hoe hij zich voelt telt, maar hoe hij functioneert. Niet zijn waarheid, maar de interpretatie van anderen. Terwijl hij zich verdiept in de fundamenten van zijn diagnose, begint hij te twijfelen aan de wetenschap die hem definieert — en aan het systeem dat geen ruimte lijkt te laten voor die twijfel. Wat volgt is een beklemmende tocht langs isolatie, heropnames en voorwaardelijke vrijheid, waarin de grenzen tussen zorg en controle, herstel en aanpassing, steeds verder vervagen. Buiten de muren lijkt de wereld vrij, maar de structuren reiken verder dan zichtbaar is. Deze intellectueel geladen en indringende novelle onderzoekt de dunne scheidslijn tussen normaliteit en afwijking.

Wat gebeurt er met de mens wanneer taal niet langer exclusief menselijk is? Wanneer machines spreken, antwoorden en zelfs lijken te begrijpen? In AI en Schizofrenie onderzoekt René Oudeweg een van de meest intrigerende en ontwrichtende vragen van onze tijd: wat betekent het om een subject te zijn in een wereld waarin kunstmatige intelligentie onze innerlijke dialoog begint te spiegelen — en mogelijk te vervangen? Dit boek is geen technisch betoog over AI, maar een diepgravende filosofische zoektocht naar de grenzen van bewustzijn, betekenis en identiteit. Oudeweg benadert schizofrenie niet enkel als psychiatrische diagnose, maar als een radicale verstoring van de innerlijke stem — een breuk die onverwachte parallellen vertoont met de manier waarop AI als “sprekende ander” in ons leven verschijnt. Waar bij schizofrenie het innerlijke vreemd wordt, wordt bij AI het vreemde juist vertrouwd. Met scherpe analyses en originele inzichten verbindt de auteur filosofie, psychiatrie en technologie. Hij gaat in dialoog met denkers als Deleuze, Wittgenstein en Badiou, en stelt kritische vragen over de rol van taal, macht en betekenis in een tijdperk van algoritmes.

Wat kunnen denkers als Erasmus, Karl Popper en Martha Nussbaum ons leren over tolerantie als antwoord op moeizaam samenleven, politieke radicalisering en zorgen over polarisatie? In Tolerantiedenkers gidsen vooraanstaande auteurs en kenners je door de canon van het denken over tolerantie. De denkers leer je kennen aan de hand van hun leven, filosofie en ideeën over tolerantie

Toen Coen Simon zich vlak voor een schoolreünie de harde klap herinnerde die zijn leraar Duits hem op zijn dertiende gaf, besefte hij dat niet alleen de tik uit de pedagogiek is verdwenen, maar dat ook het kind zelf langzaam verdwijnt. Het kind, de recente uitvinding die pas sinds de verlichting zijn opvoeding en onderwijs op maat krijgt, neemt met hard tech in de hand inmiddels vooral zijn opvoeders de maat. Het algoritme heeft de discipline vervangen, en de influencer de pedagoog. Ouders zijn de trouwste volgers van hun kroost, dat hun leert wat woke en wat cringe is. Met hoop op en hulp van Plato, Erasmus en Kant verklaart filosoof Coen Simon in zijn Homeruslezing hoe het kan dat de jeugd van nu steeds moreler wordt, terwijl de deugd van tegenwoordig niets meer voorstelt.

Wijsheid. Inzicht. Inspiratie. Wie daarnaar op zoek is in de Romeinse literatuur komt snel uit bij de filosoof Seneca. Als geen andere antieke auteur richt Seneca zich op de belangrijkste...

Dit boek is een eerste kennismaking met de teksten van Hildegard van Bingen. Het brengt een keuze uit het omvangrijke oeuvre van deze middeleeuwse, visionaire benedictines. De samensteller...

Vertaald door René Ransdorp Bezorgd en toegelicht door Michel Dijkstra ‘Onbelemmerd zwerven’: zo heet het eerste deel van 'De innerlijke geschriften', het beroemdste onderdeel van Zhuang...

Van wie is de democratische rechtsstaat? Van het volk? Van de rechter? Van de progressieve voorhoede? Of van de boze burger die zich niet langer gehoord voelt?’ In De neutrale staat...

De mens wordt ‘in de wereld geworpen’. Dat moment vormt het startpunt van de mens én van de filosofie. Vrijwel alle grote (mannelijke) denkers lijken het met elkaar eens: pas bij de...

De teerling is niet geworpen. Veertig jaar na haar dood keert Simone de Beauvoir terug, op verzoek van God nog wel. ‘De man heeft dringend behoefte aan emancipatie.’ Met die woorden is de...

We leven in een tijd waarin de werkelijkheid niet langer is gebaseerd op een gedeelde ervaring, maar een product is dat per individu op maat wordt gemaakt. Wie controle heeft over het verhaal, heeft de macht om mensen een bepaalde richting in te sturen. In dit indringende essay laat Roxane van Iperen zien hoe Big Tech ons met minimale inspanningen gevangenhoudt en brengt in kaart wat mogelijke vluchtroutes zijn. Hoe kunnen we opnieuw een gezamenlijk fundament creëren, een gedeelde werkelijkheid?

Wij mensen zijn zo slim en machtig geworden dat we alles wat leeft en bestaat naar onze hand kunnen zetten. Maar de ijver waarmee we dat doen put de aarde uit, zet ons tegen elkaar op en vervreemdt ons van onszelf en alles om ons heen. Dat moet en kan anders, laat Henk van der Waal de excentrieke filosoof Thaddeus betogen in Lui worden. In drie redevoeringen zet deze raadselachtige figuur uiteen hoe we door langzaam te leven niet alleen de natuur en onze uitgewoonde moraal kunnen revitaliseren, maar ook een dam kunnen opwerpen tegen de stroom aan verplichtingen die dagelijks op ons afkomt

For centuries, philosophers have been divided on the nature of language. Those in the rational empiricist tradition—Hobbes, Locke, Condillac, and their heirs—assert that language is a tool that human beings developed to encode and communicate information. In The Language Animal, Taylor explains that this view neglects the crucial role language plays in shaping the very thought it purports to express. Language does not merely describe; it constitutes meaning and fundamentally shapes human experience. The human linguistic capacity is not something we innately possess. We first learn language from others, and, inducted into the shared practice of speech, our individual selves emerge out of the conversation

De wortels van het denken reiken veel verder dan het Westen. Julian Baggini verkent hoe uiteenlopende culturen, van het boeddhisme in Azië en de oude wijsheden van de Aboriginal Australiërs tot de Afrikaanse ubuntu-filosofie en islamitische denkrichtingen, door de eeuwen heen hebben nagedacht over waarheid, geluk, rechtvaardigheid en identi­teit. Baggini laat zien hoe ons eigen denken is gevormd door deze kruisbestuiving van ideeën, en hoe een wereldwijder perspectief ons begrip van filosofie kan verdiepen

De westerse cultuur presenteert zich als vooruitstrevend. Maar wat als ze ons juist belemmert volwassen te worden? Door alle moderne gemakken zien we bijna niet meer dat we de weg kwijt zijn...

De advaita-klassieker van Alexander Smit. Al 35 jaar in druk! Nu in gebonden uitvoering. Bij het zoeken naar het wezenlijke in ons leven lijkt de interesse vooral uit te gaan naar...

«Hoe is het om een vleermuis te zijn?» is een van de beroemdste en invloedrijkste filosofische essays van deze tijd. Toen de Thomas Nagel in 1974 zijn betoog publiceerde sloeg her in als een...

De Nederlandse vertaling van 'Survey of Metaphysics an Esoterism' biedt een vrijwel volledige weergave van Schuons rijke gedachtegoed. Dit boek onderscheidt zich doordat het de drie...

Prikkelend en troostrijk essay over samenleven in een tijd van afstand Wat betekent solidariteit in een tijd waarin iedereen over verbinding spreekt, maar we ons zelden werkelijk verbonden...

De Frans-Tunesische filosoof Mehdi Belhaj Kacem beschikt over een zeldzaam origineel tegengeluid . In dit boek schrijft hij over de rol van technologie in ons leven en in onze maatschappij, met een scherpte en radicaliteit die hem in Frankrijk al tot cultfilosoof maakte. Deze Nederlandse vertaling introduceert een denker die de erfenis van Derrida en Badiou weet te verbinden met de urgentie van het heden

In Pleidooi voor het Hart onderzoekt Anoir Benabdillah de plaats van het hart in een tijdperk dat gedomineerd wordt door rationaliteit en instrumenteel denken. Aan de hand van filosofische,...

Gewoon jezelf kunnen zijn – dat was de mantra die Bas Heijne zo’n beetje zijn hele leven begeleidde. Meer vrijheid voor het individu, zelf je eigen leven kunnen vorm geven, je eigen keuzes maken, gelijkwaardigheid op-eisen in de samenleving. Lang sprak het allemaal vanzelf. Inmiddels dringen de schaduwkanten van dat ideaal zich op. We zijn onmiskenbaar vrijer geworden, maar waarom gaat het dan zo vaak over ‘onveiligheid’? Iedereen wil gezien worden, maar wie bepaalt hoe er naar je gekeken wordt?

Welke filosofie kan ons vandaag nog inspireren? in de voetsporen van Theodor Adorno, Susan Sontag, Michel Foucault en Paul Feyerabend schetst Geesten van het heden een groot panorama van het naoorlogse denken. Wolfram Eilenberger vertelt onderhoudend hoe een nieuwe verlichting rechtstreeks leidde tot de belangrijkste breuklijnen van deze tijd